Zasadniczo wyróżniamy dwa rodzaje recenzji zamawianych przez wydawcę: do użytku wewnętrznego na etapie prac nad książką i zewnętrznego na etapie promocji tytułu. Zdarza się, że jedna recenzja jest używana i na etapie prac redakcyjnych, i później w czasie trasy promocyjnej tytułu. Dotyczy to tytułów świetnie napisanych, do których nie ma wiele uwag. Przed zamówienie recenzji wydawca najpierw rozważa, czego potrzebuje dany tytuł i do tego dostosowuje wybór recenzenta oraz oczekiwania wobec recenzji.
Maszynopis wymaga wsparcia merytorycznego
Recenzja może to dotyczyć tego, czy autor prawidłowo używa terminologii, czy odwołuje się do najnowszych badań, jak się sprawdzi jego wiedza na danym rynku, czy wywód jest spójny, zrozumiały, logicznie uargumentowany, czy zachowane są proporcje w omówieniu poszczególnych tematów, czy nie ma błędów w dziedzinach, na których autor się nie zna lub zna mniej, a jednak je uwzględnia w swoim wywodzie. Recenzja może pomóc wyeksponować mocne strony tekstu i rozwiązać problemy w słabszych partiach tekstu. Może również wskazać na stronniczość, brak konsekwencji czy spójności, zbędne dygresje czy nadmiarową ekspresję w narracji.
Maszynopis wymaga wsparcia literackiego
Recenzja utworu literackiego powinna uwzględniać refleksje związane z lekturą (płynność lektury, zaciekawienie, zaangażowanie, zaskoczenie i emocje związane z odbiorem tekstu) oraz uwagi wynikające z warsztatu literackiego recenzentx, czyli dotyczące konstrukcji postaci, przebiegu fabuły, zasad świata przedstawionego, otwarcia i zamknięcia tekstu, punktów kulminacyjnych i plot twistów, dialogów i opisów. Równie ważne są uwagi dotyczące jezyka, doboru słownictwa, stylizacji, humoru, suspensu czy liryzmu w tekście.
Maszynopis wymaga weryfikacji
Zdarza się, że specjalista dostaje konkretną listę do sprawdzenia: przepisy prawa, obliczenia matematyczne, tłumaczenie z łaciny, zapis gwary, opisy działania maszyn i urządzeń itp. Wtedy mówimy raczej o konsultacji, ten etap prac trafia na stronę redakcyjną jako informacja np. Edycja map XY.
Co jeśli recenzent odrzuca maszynopis
Może tak się zdarzyć, że recenzentx stanowczo rekomenduje odrzucenie tekstu z powodów błędów konstrukcyjnych, merytorycznych lub językowych. Wydawca profesjonalny zwykle prosi o drugą opinię, bo – jeśli był zdecydowany wydać tytuł i zawarł umowę – czeka go trudna rozmowa z autorx. Jeśli opinie są sprzeczne, bywa że prosi się o trzecią opinię. Odrzucenie książki nie jest wcale prostą sprawą. Selfpublisher w tym momencie powinien rozważyć, czy nie warto wstrzymać koni i dopracować książki, zanim podejmie kolejne kroki i koszty z tym związane.
Jeśli tekst jest dopracowany i redaktorzy (merytoryczny, literacki, językowy) nie zgłaszają uwag, tekst po złamaniu i I korekcie, czyli w postaci bliskiej temu, jak będzie książka wyglądała po wydaniu, wysyłany jest do osoby, której nazwisko, zainteresowania i osiągnięcia będą najlepszym wsparciem promocyjnym dla tytułu. Zwykle jest to konsultowane z autorami.
Tytuł potrzebuje ambasadora
Recenzent wskazuje w recenzji dla kogo książka jest odpowiednia (tzw. krąg odbiorców), co jest w niej ciekawe, wartościowe, oryginalne, na co warto zwrócić uwagę przy czytaniu, chwali i rekomenduje lekturę. Cytat z takiej recenzji zazwyczaj umieszcza się na IV stronie okładki książki lub skrzydełku lub w materiałach promocyjnych. Dla niektórych tytułów pozyskuje się kilka takich opinii, by trafić do różnych grup odbiorców.
Tytuł potrzebuje głosów czytelniczek
Podobnie zbiera się opinie „zwykłych” czytelniczek, które mają swoje konta w social mediach i inne kanały informowania o tym, co czytają. „Buduje się” w ten sposób konto książki w serwisach czytelników (np. lubimyczytać.pl) oraz największych księgarniach internetowych (np. empik.com).
Co jeśli pojawiają się słabe opinie o książce
Nie ma innego wyjścia: trzeba je wziąć na klatę, przemyśleć, wyciągnąć wnioski. Ale też nie biczować się od rana do nocy, bo komuś coś nie odpowiada, ktoś inny jest rozczarowany, a ktoś porzucił książkę w połowie. Nikt jeszcze nie napisał książki, która podobały się wszystkim równie mocno. No chyba, że dyktatorzy, ale to już wtedy nie jest literatura.
