Ostatnio jedna z moich mentee przypomniała mi książkę, którą czytałam w nastoletniości, „Błękitny zamek” Lucy Maud Montgomery. Rozmawiałyśmy o stawianiu granic i uświadomieniu sobie – pod wpływem wyroku, jakim jest dla bohaterki diagnoza lekarska – tego, jak chcemy i jak nie chcemy byś traktowani przez bliskich. „Najbardziej mi się podobało w tej książce, kiedy bohaterka nareszcie zaczyna żyć własnym życiem” przypomniałam sobie i postanowiłam wrócić do tej lektury.
Akurat ukazało się nowe tłumaczenie (Marginesy 2025, przekład Kai Makowskiej). Przy ponownej lekturze tej powieści przede wszystkim zobaczyłam, jak jest „uszyta”, ile dbałości jest w opisach codziennego życia, jak skutecznie ironia i sarkazm punktują mieszczański styl życia oraz ile daje bohaterom obcowanie z przyrodą. Czy poprzednio to widziałam? Niebardzo. Śledziłam oznaki uczuć ze strony głównego bohatera i bardzo kibicowałam buntowi głównej bohaterki wobec opresyjnej rodziny. Inaczej mówiąc, wcześniej czytałam tą książkę jak romans, teraz jak powieść satyryczną. Myślę, że autorka świetnie się bawiła wyjaskrawiając cechy członków rodziny i budując dialogi, które rozbijają skorupę przyzwyczajeń i domyślnych zasad.
Czy czytać ponownie książki?
To pytanie często wraca w dyskusjach czytelniczek i czytelników. Jedni twierdzą, że szkoda czasu, jest jeszcze tyle innych wartościowych, ciekawych, nierozpoznanych do przeczytania. Nazwałabym ich zdobywcami lub kolekcjonerami, bo te dwie motywacje tu dominują, wkroczenie na nowe obszary literackie lub/i wyczerpywanie lektur z określonego zakresu. Czasem pada też argument efektywności lub wyzwań typu 52 książki przeczytane w rok. Szanuję, ale nie praktykuję.
Drudzy uważają, że ponowne czytanie – w innym momencie życia, z innymi doświadczeniami – pozwala doświadczyć lektury inaczej niż poprzednio lub też odwiedzić miejsce sprawdzone, zachwycające i bliskie. Nazwałabym ich odpowiednio badaczami i przyjaciółmi. Badacze kierują się ciekawością i gotowością do nowego odczytania. Przyjaciele, cóż, są lojalni i życzliwi.
#literaccyprzyjaciele
Raz na kilka lat odwiedzam dom Barbary i Bogumiła Niechciców, salon Nataszy i Mikołaja Rostowów, sklep Stanisława Wokulskiego. Trzy wielkie powieści i ich uniwersum, w którym potrafię się odnaleźć na dowolnej stronie. Najciekawsze w tych powrotach jest obserwowanie, na czym tym razem skupia się moja uwaga, co odczytuję z największym zaangażowaniem, czy tak samo patrzę na bohaterów, ich motywację i decyzje, jakie podejmują. Powrót daje też możliwość przeżycia tych największych zachwytów ponownie – Stanisław jedzie na wieś, bo wierzy, że ma szansę u Izabeli, Barbara wychodzi naprzeciw Bogumiłowi przez pola i łąki, Natasza szykuje się na bal, a Mikołaj nie wie, co na niego czeka za zakrętem drogi.
Powtórną lekturę szczególnie chętnie praktykują dzieci. Niektóre tygodniami chcą każdego wieczora znaleźć się w świecie, który lubią, w którym jest ciekawie, który nieustająco odkrywa przed nimi coś, co chcą sobie przyswoić, zaabsorbować, przećwiczyć. Kiedy czytamy je jako dorośli, dzieje się ta sama alchemia myśli i uczuć. To dlatego nie warto oddawać ulubionych książek z dzieciństwa.
Można wracać z różnych powodów.
Wracamy do lektur, bo coś w nas poruszają, przypominają o czymś ważnym. Bo ponownie chcemy przy nich odpocząć lub się schować przed realnym światem. Bo są napisane błyskotliwą polszczyzną, pełne humoru, empatii, piękna. Bo przypominają o tym, co ważne i wciąż nas inspirują. Bo łączą nas z innymi.
Książki, do których lubię wracać, znajdziesz w >>>> Czytelni.
