Pamiętasz film „Holiday”, w którym postać grana przez Kate Winslet nie wyraża się w zgodzie ze sobą? Dopasowuje się do potrzeb innych, również wtedy, kiedy jest to dla niej wyjątkowo przykre, do tego daje się wykorzystywać. I wtedy sąsiad, uznany scenarzysta, podsuwa jej filmy, w których gwiazdy złotej ery Hollywood bez wahania i z wdziękiem nie dają sobie w kaszę dmuchać. I coś się w czasie oglądania kolejnych filmów w naszej bohaterce dzięki temu powoli zmienia.
Uważam, że podobnie może działać czytanie odpowiednich książek. Od lat szukam bohaterek, które „boją się i robią”. Właśnie takiego wsparcia potrzebuję, żeby robić rzeczy nowe, nieznane, spoza swojej rutyny. Identyfikuje się z bohaterkami, które mają własne zdanie i potrafią go bronić. Lubię wracać do bohaterek, które zostawiają za sobą przeszłość i idą w nieznane. Mam słabość do upartych kobiet o ciętym języku. Ale najbardziej lubię postaci kobiece, które mówią własnym głosem i trudno mi to zdefiniować inaczej niż tylko poprzez takie właśnie odczucie podczas lektury.
Przyglądam im się i zastanawiam się, z czego są literacko ulepione.
Eowina, gdy mierzy w Nazgula i Anda Szemiotówna, kiedy wreszcie sobie radzi z matematyką. Ania i Mania oraz Sue Trinder i Maud Lilly, gdy zamieniają się miejscami. Barbara Niechcic, wieczne zmartwienie i Bridget Jones, wieczne poszukiwanie akceptacji. Panna Benson, która rusza w podróż i Gusta Star, kiedy wsiada na „Morzecę”. Aglaja Iwanowna, gdy rozmawia z księciem Myszkinem i Kitty, gdy wymienia litery z Lewinem. Fermina Daza, gdy milczy z powodu mydła i Scarlett, która szyje suknię z zasłon. Lisbeth Salander, kiedy prowadzi śledztwo na swoich warunkach i Olive Kitteridge, która idzie tak przez całe życie. Enida Lambert w swoim domu, Thursday Next przeskakująca pomiędzy książkami.
Podobnie przyglądam się piszącym kobietom. Ich narracjom i dialogowi z innymi piszącymi. Czytam ich książki i przyswajam sobie, jak to jest pisać swoim głosem we własnym pokoju.
Maria Dąbrowska. Alice Munro. Ursula Le Guin. Karen Blixen. Tove Jansson. Astrid Lindgren. Elizabeth Strout. Annie Proulx. Margaret Atwood. Edith Wharton. Natalia Ginzburg. Vivian Gornick. Rebecca Solnit. Adrienne Rich. Miranda July. Sigrid Nunez. Siri Hustvedt. Shirley Jackson. Sue Townsend. Muriel Spark. Sarah Waters. Elizabeth Gilbert. Anne Tyler. Joanna Trollope. Martha Grimes. Donna Leon.
Czytam je jak na studiach. Uważnie, analitycznie, w kontekście innych utworów.
W ciekawej warsztatowo książce Czytaj jak profesor Thomas C. Foster (nadymając się od czasu do czasu) proponuje lekturę klasyki pod kątem najważniejszych tropów literackich i jak je interpretować na przykładzie wybitnych dzieł światowej literatury. Rozbiera na czynniki pierwsze, co można znaleźć pod poszewką fabuły, jeśli się czyta dość uważnie i dość szeroko patrzy na literaturę. Mamy więc pokazane jak interpretować nawiązania do Biblii, mitów greckich, tradycyjnych bajek oraz Szekspira. Jest o porach roku (ta zima zła…) miejscach akcji (czym jest wycieczka na południe Europy dla Anglików…), kąpielach, jedzeniu (!) i seksie (w którym nigdy nie powinno chodzić o seks), przemocy, miłości i innych uczuciach oraz zaufaniu czytelnika do narratora. Zachęca, by znając już możliwe interpretacje, znaleźć swoją.
Foster nie ukrywa swoich sympatii literackich, a więc Homer i Szekspir, Dickens, Joyce, Lawrence, Foster i James, Morrison, Nabokov, Carter i Carroll. Przypomina, czemu warto czytać klasykę i jak interpretować nawiązania do niej. Punktuje, czego nie wolno autorowi i tłumaczy dlaczego. Foster opowiada to wszystko w manierze ogromnego entuzjazmu dla literatury jako wspólnoty opowiadania i czytania, dostępnej dzięki obcowaniu z tekstami kultury wysokiej. Z popularnej literatury nie ceni nic, z kobiet zaledwie kilka (mniej niż pięć!), a szkoda, bo literatura popularna reinterpretuje wątki literatury „wysokiej” i pozwala zbliżyć się do bohaterek i bohaterów znacznie bliżej, a proza kobiet jest równie ważna i potrzebna dla rozwoju literatury co męska.
No cóż. My możemy czytać i cenić, co chcemy.
