To najlepsza porada, jaką znalazłam przez te wszystkie lata pracy z książkami: pisz bez lęku, redaguj bez litości. I jedno, i drugie mocno wpływa na efekt końcowy.
Kiedyś w rozmowie Ian McEwan, znany brytyjski pisarz, które powieści są regularnie ekranizowane, powiedział, że najlepsza rada jaką może dać początkującemu autorowi brzmiałaby:
pisz tak, jakby twoja matka nigdy nie miała tego przeczytać
To właśnie o takie pisanie chodzi. O odwagę powiedzenia tego, co niekoniecznie spodobałoby się rodzicom czy dziadkom. O gotowość pokazania emocji, motywacji, postaw, których nie mamy zwyczaju oglądać/ujawniać na domowych obiadach. O to by pokazać życie intymne postaci bez (auto)cenzury. By dać swoim bohater(k)om bogate, nieulukrowane charaktery – pozwolić być im trudnymi, szalonymi, śmiesznymi, przebiegłymi czy słabymi ludźmi. Inaczej mówiąc, chodzi o to, żeby na etapie kreowania nie zastanawiać się w ogóle, co ktoś o nas pomyśli, jak nas oceni, czy rozgryzie, z jakiego zakamarka naszej pamięci wyciągnxśmy scenę, dialog, wydarzenie.
Nie dać się zawstydzić uwewnętrznionym przekonaniom i obawom.
Edytuj bez litości to z kolei porada na kolejny etap: redakcji autorskiej, czy to robionej w trakcie pisania, czy na sam koniec. Nie warto kurczowo trzymać się tego, co napisaxśmy! A już szczególnie nie warto naginać tekstu, żeby tylko uwzględnić to, co napisaxśmy i bardzo nam sią podoba.
Nawet najpiękniejsze zdanie MUSI wylecieć, jeśli jest zbędne.
A trzymanie go na siłę prowadzi na pisarskie manowce. Gail Carson Levine, amerykańska pisarka i autorka uroczego poradnika kreatywnego pisania („Magia pisania”), uważa nawet, że to najgorsze, co możesz zrobić na tym etapie.
Tnij, kochanie, tnij.
I jeszcze przykłady z życia wzięte: zdarzyło się, że w czasie składu jednej z moich książek, studio poprosiło, żeby „zgubić” dwa wersy tekstu. Takie prośby nie są niczym nadzwyczajnym. Usiadłam z ołówkiem w ręku i spokojnie przeczytałam całą stronę. „Gubienie” wersu nie wymaga wycinania całej linijki tekstu – zwykle wystarczy usunąć tyle słów, żeby w obrębie akapitu nastąpiło przesunięcie i ostatni, zwykle krótszy wers się „wchłonął”. No więc, czytam i szukam słów, których mogę się pozbyć. Tu przymiotnik, tu przysłówek, tu zaimek. I widzę, że nie tylko spełnię prośbę składu, ale też – tak, tak! – tekst będzie lepszy.
Podobne doświadczenie w swojej świetnej książce „Wielka magia” opisała Elizabeth Gilbert, która ze względu na wymogi wydawcy skróciła swoje opowiadanie o 1/3! Jak to zrobiła? Warto przeczytać. Jakie wyciągnęła wnioski? Edit without mercy. Zawsze działa.
